- جيهانى : « 1 » أبو عبد اللّه وزير أمير خراسان مىبود ، فلسفه ونجوم وهيئت مىدانست . أو بيگانگان را گرد مىآورد وأحوال كشورها از ايشان * مىپرسيد ، راه‌ها ، دروازه‌ها وچگونگى آنها ، بلندى ستاره‌ها ، اندازهء بازگشت سايه در آنها را مىجست ، تا بدان گشايش شهرها را بتواند وراه‌هايش را بداند وعلم نجوم وگردش فلك را بفهمد . نبينى چگونه جهان را به هفت إقليم بخش كرد وهر إقليم را ستاره‌اى نهاد ؟ أو گاهى از نجوم وهندسه سخن گويد وگاهى چيزى گويد كه عوام را سودمند نباشد . گاه از بتهاى هند وگاه از عجايب سند گويد ، وخراج ودرآمد را بيان كند ، أو را ديدم كه جاهائى ناشناخته وگذرگاه‌هائى فراموش شده را ياد مىكند . اما وى روستاها را تفصيل ننهاده وبخشها را مرتب نكرده ، شهرها را وصف ننموده وهمه را نام نبرده است ، بلكه راه‌هاى خاور به باختر وجنوب وشمال را با بيان دشتها وكوه‌ها ودره‌ها وتپه‌ها ودرختستانها ورودها آورده كتابرا به درازا كشانيده است ، راه بسيارى از شهرها را فراموش كرده تنها به وصف شهرهاى زيبا بسنده كرده است . [ كتاب أو را در هفت مجلّد در كتابخانهء عضد الدولة بي ترجمه ( بي نام مؤلف ) يافتم ، برخى آن را از آن ابن خرداد به « 2 » مىدانستند . سپس دو كوتاه شده را در نيشابور با ترجمه ( نام مؤلف ) ديدم كه يكى از آن همين جيهانى وديگرى از آن ابن خردادبه مىبود ، وهر دو در مطالب با هم هماهنگ بودند ، ولى جيهانى اندكى افزايش مىداشت . بلخى أبو زيد : « 3 » أو در كتاب خود به نمونه آورى ونقشه كشى

--> ( 1 ) وزير سامانيان مىبود پيش‌گفتار مترجم و « هدية العارفين » 2 : 36 ولغتنامه - ج : 2 : 193 ديده شود . ( 2 ) . 300 ( هدية العارفين 1 : 645 ولغتنامه آ : 336 . ( 3 ) أحمد بن سهل م 322 ( هدية العارفين 1 : 59 ، كشف الظنون 1084 ، ذريعة 15 : 96 ولغتنامه ) .